سرطان پوست سلول پایه و سنگفرشی؛ از تشخیص تا درمان قطعی

• 12 اردیبهشت 1403
• دسته بندی ها: انواع دیگر سرطان

سرطان پوست پایه و سنگفرشی شایع‌ترین انواع سرطان پوست در جهان هستند که بسیاری از ما ممکن است علائم اولیه آن‌ها را با ضایعات ساده پوستی اشتباه بگیریم. یک زخم کوچک که دیر خوب می‌شود، یک برآمدگی مرواریدی شکل یا لکه‌ای که گاه‌به‌گاه خونریزی می‌کند، همگی می‌توانند نشانه‌های اولیه این بیماری باشند. خبر خوب این است که برخلاف بسیاری از سرطان‌های دیگر، سرطان پوست پایه و سنگفرشی در صورت تشخیص زودهنگام، تقریباً به طور کامل قابل درمان و مدیریت هستند.

بزرگترین خطری که در مورد این نوع سرطان‌های پوست وجود دارد، نه ماهیت خودِ بیماری، بلکه «نادیده گرفتن» آن به دلیل شباهت زیاد به ضایعات خوش‌خیم و بی‌خطر است. در این مقاله تخصصی از انستیتو کانسر پردیس، قصد داریم به دور از اصطلاحات پیچیده پزشکی، به زبان ساده علائم هشداردهنده، تفاوت‌های کلیدی بین BCC و SCC و مدرن‌ترین روش‌های درمانی که امروزه در مراکز پیشرفته ارائه می‌شود را بررسی کنیم.

اگر شما یا عزیزانتان با تغییرات مشکوکی در پوست مواجه شده‌اید، این راهنما به شما کمک می‌کند تا با آگاهی کامل از ماهیت سرطان پوست پایه و سنگفرشی، بهترین تصمیم را برای سلامت خود بگیرید. بیایید با هم، حقیقت را از ترس جدا کنیم و مسیر درمان قطعی را بشناسیم.

ساختار پوست و محل شروع سرطان

برای درک بهتر این بیماری، ابتدا باید بدانیم سرطان از کجا آغاز می‌شود. پوست ما از چندین لایه تشکیل شده است، اما منشأ اصلی این سرطان‌ها لایه سطحی یعنی اپیدرم (Epidermis) است.

• سلول‌های پایه (Basal Cells): در پایین‌ترین بخش اپیدرم قرار دارند و وظیفه تولید سلول‌های جدید پوست را دارند. سرطان BCC از اینجا شروع می‌شود.
• سلول‌های سنگفرشی (Squamous Cells): سلول‌های مسطحی هستند که لایه‌های بیرونی پوست را می‌سازند. سرطان SCC از این لایه‌ها منشأ می‌گیرد.

1. کارسینوم سلول پایه (BCC)؛ شایع‌ترین اما درمان‌پذیرترین

تقریباً ۸۰ درصد از موارد سرطان پوست غیرملانومی، از نوع سلول پایه یا همان BCC هستند.

علائم و ویژگی‌های ظاهری BCC:

این سرطان معمولاً در نواحی که بیشتر در معرض آفتاب هستند (مانند بینی، پیشانی و گونه) ظاهر می‌شود. علائم آن عبارتند از:

• برآمدگی‌های مرواریدی: توده‌های کوچک و براق که ممکن است عروق خونی ظریفی روی سطح آن‌ها دیده شود.
• زخم‌های بدون بهبود: زخمی که خونریزی می‌کند، پوسته پوسته می‌شود و دوباره باز می‌شود اما هرگز به طور کامل خوب نمی‌شود.
• لکه‌های صورتی و مسطح: لکه‌هایی که شبیه جای زخم (اسکار) به نظر می‌رسند اما بدون سابقه سوختگی یا جراحت ایجاد شده‌اند.

آیا BCC خطرناک است؟

BCC به ندرت به سایر نقاط بدن سرایت می‌کند (متاستاز نمی‌دهد). با این حال، اگر درمان نشود، به صورت موضعی بسیار تهاجمی عمل کرده و می‌تواند پلک، گوش، بینی و حتی استخوان‌های صورت را تخریب کند.

۲. کارسینوم سلول سنگفرشی (SCC)؛ تهاجمی‌تر و سریع‌تر

حدود ۲۰ درصد از سرطان‌های پوست از نوع سلول سنگفرشی هستند. این نوع سرطان کمی تهاجمی‌تر از BCC است.

علائم و ویژگی‌های ظاهری SCC:

• لکه‌های قرمز و زبر: لکه‌هایی که شبیه به اگزما به نظر می‌رسند اما به پمادهای ضدالتهاب پاسخ نمی‌دهند.
• توده‌های زگیل‌مانند: توده‌هایی که در مرکز آن‌ها یک فرورفتگی یا پوسته سخت وجود دارد.
• زخم‌های لب و گوش: SCC در نواحی مانند لبه گوش و لب‌ها بسیار شایع است و باید سریعاً بررسی شود.

خطرات SCC:

برخلاف BCC، این نوع سرطان پتانسیل بیشتری برای انتشار به گره‌های لنفاوی و سایر اندام‌ها دارد، به‌ویژه اگر در نواحی مخاطی یا روی جای زخم‌های قدیمی ایجاد شده باشد.

۳. ضایعات پیش‌سرطانی؛ زنگ خطر را بشنوید

قبل از تبدیل شدن سلول‌ها به سرطان قطعی، پوست اغلب علائمی نشان می‌دهد که به آن‌ها کراتوز اکتینیک (Actinic Keratosis) می‌گویند. این‌ها لکه‌های کوچک، زبر و شبیه سنباده هستند که در اثر سال‌ها تابش آفتاب ایجاد می‌شوند. درمان این لکه‌ها در انستیتو پردیس می‌تواند از بروز سرطان در آینده جلوگیری کند.

۴. چه کسانی در معرض خطر هستند؟

شناخت عوامل خطر به شما کمک می‌کند تا مراقبت‌های خود را افزایش دهید:

1. قرار گرفتن در معرض UV: بیش از ۹۰ درصد این سرطان‌ها ناشی از نور خورشید یا دستگاه‌های سولاریوم هستند.
2. نوع پوست: افراد با پوست روشن، چشم‌های رنگی و کسانی که زود دچار سوختگی می‌شوند، در اولویت خطر هستند.
3. سن بالا: اثر تخریبی آفتاب با گذشت زمان انباشته می‌شود.
4. سیستم ایمنی ضعیف: افرادی که داروهای سرکوب‌کننده ایمنی مصرف می‌کنند.
5. سابقه خانوادگی: وجود سابقه سرطان پوست در اقوام درجه یک.

۵. روش‌های تشخیص حرفه‌ای در مرکز تخصصی

در انستیتو کانسر پردیس، فرآیند تشخیص با دقت بسیار بالا انجام می‌شود:

• معاینه با درماتوسکوپ: بررسی ضایعات با ابزارهای نوری پیشرفته برای دیدن ساختارهای زیر پوست.
• بیوپسی (نمونه‌برداری): تنها راه قطعی تشخیص، برداشتن تکه کوچکی از ضایعه و بررسی زیر میکروسکوپ توسط پاتولوژیست است.

۶. جدیدترین متدهای درمان سرطان پوست

ما در مرکز خود بر اساس نوع، مکان و اندازه تومور، بهترین گزینه درمانی را انتخاب می‌کنیم:

الف) جراحی (Surgical Excision)

شایع‌ترین روش که در آن تومور همراه با حاشیه‌ای از پوست سالم برداشته می‌شود تا از پاکسازی کامل اطمینان حاصل شود.

ب) رادیوتراپی (پرتودرمانی) پیشرفته

برای بیمارانی که تومور آن‌ها در مناطق حساس مثل گوش، پلک یا نوک بینی قرار دارد و جراحی ممکن است باعث تغییر شکل صورت شود، رادیوتراپی یک جایگزین عالی و بدون درد است.

ج) کورتاژ و کوتر (Curettage and Electrosurgery)

برای ضایعات سطحی و کوچک، لایه سرطانی تراشیده شده و سپس با جریان الکتریکی سلول‌های باقی‌مانده تخریب می‌شوند.

د) کرایوتراپی (سرمادرمانی)

منجمد کردن ضایعات پیش‌سرطانی با نیتروژن مایع.

۷. پیشگیری؛ بهتر از درمان

• استفاده از ضد آفتاب با SPF بالای ۳۰ حتی در روزهای ابری.
• استفاده از کلاه لبه‌دار و عینک آفتابی استاندارد.
• خودآزمایی پوست هر ماه یک‌بار برای بررسی خال‌ها و لکه‌های جدید.

بسیاری از بیماران همه ضایعات پوستی مشکوک را در یک دسته قرار می‌دهند، در حالی که ملانوما با سرطان پوست پایه و سنگفرشی تفاوت‌های مهمی دارد و معمولاً نیازمند توجه فوری‌تری است. مطالعه مقاله سرطان پوست ملانوما چیست می‌تواند به شما کمک کند تفاوت این بیماری‌ها را بهتر بشناسید

چرا انستیتو کانسر پردیس؟

درمان سرطان پوست تنها به معنای برداشتن ضایعه نیست؛ بلکه حفظ زیبایی ظاهری و اطمینان از عدم بازگشت بیماری (عود) اولویت اصلی ماست. ما در انستیتو پردیس با تیمی متشکل از جراحان، متخصصان رادیوتراپی و انکولوژیست‌ها، جامع‌ترین خدمات درمانی را به بیماران ارائه می‌دهیم.

سوالات متداول