سرطان می‌تواند در سلول‌های هر قسمت از بدن ایجاد شود و به سایر بخش‌ها گسترش پیدا کند. سرطان تخمدان یکی از سرطان‌های شایع در میان زنان است که زمانی رخ می‌دهد که سلول‌های غیرطبیعی در تخمدان‌ها شروع به رشد و تکثیر غیرقابل کنترل می‌کنند.

در گذشته تصور می‌شد سرطان تخمدان تنها از خود تخمدان آغاز می‌شود، اما تحقیقات جدید نشان می‌دهد بسیاری از این سرطان‌ها ممکن است از سلول‌های انتهایی لوله‌های فالوپ (لوله‌های رحمی) شروع شوند.

در این مقاله با انواع سرطان تخمدان، عوامل خطر، روش‌های تشخیص و درمان آشنا می‌شویم. 

تخمدان چیست؟

تخمدان‌ها دو غده تولیدمثلی در بدن زنان هستند که در دو طرف رحم قرار دارند. این غدد وظیفه تولید تخمک و ترشح هورمون‌های زنانه مانند استروژن و پروژسترون را بر عهده دارند.

تخمدان‌ها از سه نوع سلول اصلی تشکیل شده‌اند که هر کدام می‌توانند منشاء نوع خاصی از تومور باشند:

• سلول‌های اپیتلیال که سطح خارجی تخمدان را می‌پوشانند
• سلول‌های زایا که تخمک تولید می‌کنند
• سلول‌های استروما که بافت نگهدارنده تخمدان را تشکیل می‌دهند و هورمون تولید می‌کنند

تومورهای ایجاد شده در تخمدان ممکن است خوش‌خیم (غیرسرطانی) یا بدخیم (سرطانی) باشند.

انواع سرطان تخمدان

سرطان تخمدان اپیتلیال

این نوع شایع‌ترین نوع سرطان تخمدان است و حدود 85 تا 90 درصد موارد را تشکیل می‌دهد. این سرطان از سلول‌های سطح خارجی تخمدان شروع می‌شود.

انواع اصلی آن عبارت‌اند از:

• سرطان سروز
• سرطان مخاطی
• سرطان آندومتریوئید
• سرطان سلول شفاف

برخی از تومورهای اپیتلیال ممکن است مرزی باشند؛ یعنی ویژگی‌های بین خوش‌خیم و بدخیم داشته باشند.

سرطان تخمدان سلول زایا

این نوع سرطان از سلول‌هایی شروع می‌شود که مسئول تولید تخمک هستند و بیشتر در دختران و زنان جوان دیده می‌شود.

اگرچه این سرطان نادر است (کمتر از 2 درصد موارد)، اما در بسیاری از بیماران قابل درمان بوده و پیش‌آگهی خوبی دارد.

از انواع مهم آن می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• دیسجرمینوما
• تراتوما
• تومور سینوس آندودرم (کیسه زرده)

• 

کیست تخمدان چیست؟

کیست تخمدان کیسه‌ای پر از مایع در داخل یا روی تخمدان است. بسیاری از کیست‌ها در طول چرخه طبیعی تخمک‌گذاری ایجاد می‌شوند و معمولاً بدون درمان از بین می‌روند.

با این حال، در برخی موارد ممکن است کیست بزرگ شود یا به درمان نیاز داشته باشد. پزشک با استفاده از سونوگرافی یا سایر آزمایش‌ها می‌تواند نوع آن را بررسی کند.

عوامل خطر سرطان تخمدان

برخی عوامل می‌توانند احتمال ابتلا به سرطان تخمدان را افزایش دهند، از جمله:

• افزایش سن
• اضافه وزن یا چاقی
• سابقه خانوادگی سرطان تخمدان یا پستان
• مصرف طولانی‌مدت هورمون درمانی بعد از یائسگی
• برخی درمان‌های باروری

در مقابل، عواملی مانند بارداری، شیردهی و مصرف قرص‌های جلوگیری از بارداری می‌توانند خطر ابتلا را کاهش دهند.

روش‌های درمان سرطان تخمدان

درمان سرطان تخمدان به نوع سرطان، مرحله بیماری و وضعیت سلامت بیمار بستگی دارد. مهم‌ترین روش‌های درمان شامل موارد زیر است:

جراحی

جراحی معمولاً اولین مرحله درمان است و برای برداشتن تومور و تعیین مرحله سرطان انجام می‌شود.

شیمی‌درمانی

در این روش از داروهایی استفاده می‌شود که از طریق جریان خون به سراسر بدن می‌رسند و سلول‌های سرطانی را از بین می‌برند. اغلب از ترکیب چند دارو استفاده می‌شود.

بیشتر بدانید: روش های درمانی سرطان تخمدان را بشناسید

آیا تشخیص زودهنگام سرطان تخمدان ممکن است؟

تنها حدود 20 درصد سرطان‌های تخمدان در مراحل اولیه تشخیص داده می‌شوند. با این حال، اگر بیماری در مراحل ابتدایی تشخیص داده شود، بیش از 90 درصد بیماران حداقل 5 سال پس از تشخیص زنده می‌مانند.

به همین دلیل، معاینات منظم زنان و توجه به علائم غیرعادی اهمیت زیادی دارد.

مراحل سرطان تخمدان

پس از تشخیص بیماری، پزشکان بررسی می‌کنند که سرطان تا چه حد گسترش یافته است. این فرآیند مرحله‌بندی نام دارد.

مراحل سرطان تخمدان از مرحله 1 تا مرحله 4 طبقه‌بندی می‌شود:

• مرحله 1: سرطان محدود به تخمدان‌ها است
• مرحله 2: گسترش به اندام‌های لگنی
• مرحله 3: انتشار به حفره شکم یا غدد لنفاوی
• مرحله 4: گسترش به اندام‌های دور مانند کبد یا ریه

مرحله بیماری نقش مهمی در انتخاب روش درمان و پیش‌آگهی بیمار دارد.

شاید این مطلب برای شما مفید باشد: همه چیز درباره مرحله بندی سرطان تخمدان

زندگی پس از درمان سرطان تخمدان

پس از پایان درمان، بیماران باید معاینات و آزمایش‌های پیگیری را به طور منظم انجام دهند تا در صورت بازگشت بیماری، تشخیص سریع انجام شود.

این پیگیری‌ها ممکن است شامل موارد زیر باشد:

• معاینات پزشکی دوره‌ای
• آزمایش خون برای بررسی نشانگرهای توموری مانند CA‑125
• آزمایش‌های تصویربرداری مانند CT اسکن یا MRI

بسیاری از زنان پس از درمان موفق می‌توانند به زندگی عادی بازگردند.

آیا سرطان تخمدان قابل پیشگیری است؟

اگرچه نمی‌توان به طور کامل از سرطان تخمدان پیشگیری کرد، اما برخی اقدامات می‌توانند خطر ابتلا را کاهش دهند. آگاهی از عوامل خطر و انجام معاینات دوره‌ای نقش مهمی در تشخیص زودهنگام این بیماری دارد.

برخی از راهکارهایی که ممکن است خطر ابتلا را کاهش دهند عبارت‌اند از:

• انجام معاینات منظم زنان
• توجه به سابقه خانوادگی سرطان تخمدان یا سرطان پستان
• داشتن سبک زندگی سالم شامل تغذیه مناسب و فعالیت بدنی
• مشاوره ژنتیک در صورت وجود سابقه خانوادگی قوی

تشخیص زودهنگام می‌تواند تأثیر زیادی در موفقیت درمان داشته باشد، بنابراین در صورت مشاهده علائم غیرعادی بهتر است هرچه زودتر به پزشک مراجعه کنید.

چه زمانی باید برای بررسی سرطان تخمدان به پزشک مراجعه کنیم؟

بسیاری از علائم سرطان تخمدان ممکن است با مشکلات گوارشی یا هورمونی اشتباه گرفته شوند. با این حال اگر این علائم بیش از چند هفته ادامه داشته باشند یا به طور مداوم تکرار شوند، بهتر است بررسی پزشکی انجام شود.

در صورت مشاهده علائم زیر مراجعه به پزشک توصیه می‌شود:

• نفخ یا تورم مداوم شکم
• درد در ناحیه لگن یا شکم
• احساس سیری سریع هنگام غذا خوردن
• تغییرات غیرعادی در عادات ادرار یا دفع
• کاهش وزن بدون دلیل مشخص

پزشک ممکن است برای بررسی دقیق‌تر از روش‌هایی مانند آزمایش خون، سونوگرافی یا سایر روش‌های تشخیصی استفاده کند.

بیشتر بدانید: عوامل خطر ساز سرطان تخمدان

طول عمر بیماران سرطان تخمدان چقدر است؟

طول عمر بیماران مبتلا به سرطان تخمدان به عوامل مختلفی مانند مرحله سرطان در زمان تشخیص، نوع سرطان، سن بیمار، سرعت پاسخ به درمان و سلامت عمومی بدن بستگی دارد. تشخیص زودهنگام همچنان مهم‌ترین عامل در افزایش شانس بقا محسوب می‌شود.

به طور کلی:

• در مرحله ۱ (تشخیص زودهنگام)، احتمال بقا تا ۵ سال بیش از ۹۰٪ است.
• در مرحله ۲، این میزان حدود ۷۰–۷۵٪ گزارش می‌شود.
• در مرحله ۳، شانس بقا حدود ۴۰–۵۰٪ است.
• در مرحله ۴، میزان بقا به حدود ۱۵–۲۰٪ می‌رسد.

این اعداد تقریبی‌اند و بسته به نوع تومور، روش درمانی و شرایط فردی بیمار ممکن است بیشتر یا کمتر باشند.

برای مطالعه آمار دقیق‌تر درباره میزان بقای بیماران در مراحل مختلف سرطان تخمدان، می‌توانید به گزارش American Cancer Society نیز مراجعه کنید.
گزارش American Cancer Society درباره سرطان تخمدان

چه عواملی طول عمر بیماران را کاهش یا افزایش می‌دهد؟

• تشخیص زودهنگام: مهم‌ترین عامل افزایش طول عمر
• نوع تومور: برخی انواع مانند تومورهای کم‌درجه (Low-grade) رشد آهسته‌تری دارند
• پاسخ بدن به شیمی‌درمانی یا درمان هدفمند
• وجود جهش‌های ژنتیکی مثل BRCA1 یا BRCA2
• سن بیمار: بیماران جوان‌تر معمولاً شانس بقاء بیشتری دارند
• سلامت عمومی بدن و وجود بیماری‌های همراه

نقش درمان‌های جدید در افزایش طول عمر

در سال‌های اخیر، درمان‌های جدید مانند ایمونوتراپی، داروهای هدفمند (PARP inhibitors)، و جراحی‌های دقیق‌تر باعث بهبود قابل توجه نتایج درمانی شده‌اند. بسیاری از بیماران با کمک این روش‌ها سال‌ها بدون بازگشت سرطان زندگی می‌کنند.

چه زمانی باید درباره پیش‌آگهی با پزشک صحبت کرد؟

موضوع طول عمر موضوع حساسی است و تنها پزشک با بررسی کامل پرونده می‌تواند تخمین دقیق‌تری ارائه دهد. با این حال، پیگیری منظم و پایبندی به درمان‌ها می‌تواند تأثیر مهمی در بهبود کیفیت زندگی و افزایش طول عمر داشته باشد.

جمع‌بندی

سرطان تخمدان یکی از مهم‌ترین سرطان‌های زنان است که در صورت تشخیص زودهنگام شانس درمان بالایی دارد. آگاهی از علائم، انجام معاینات منظم و مراجعه به پزشک در صورت بروز علائم غیرعادی می‌تواند نقش مهمی در تشخیص سریع و درمان مؤثر داشته باشد.

مراجعه به مراکز تخصصی و استفاده از روش‌های نوین تشخیص و درمان می‌تواند به بیماران کمک کند تا مسیر درمان را با اطمینان بیشتری طی کنند.

سواات متداول