علائم سرطان کبد معمولاً در روزهای اول خیلی واضح نیست و همین موضوع باعث میشود بسیاری از افراد زمانی متوجه بیماری شوند که کبد آسیب جدی دیده یا سرطان پیشرفتهتر شده است.
از آنجایی که کبد نقش مهمی در پاکسازی سموم، ذخیره انرژی و تنظیم مواد حیاتی بدن دارد، هر اختلال در عملکرد آن میتواند به شکل نشانههای مختلفی مثل خستگی شدید، کاهش وزن بیدلیل، درد شکم یا زردی پوست خودش را نشان دهد.
اگر شما یا یکی از عزیزانتان سابقه بیماریهای کبدی مثل کبد چرب، هپاتیت، سیروز یا مصرف طولانیمدت الکل دارید، آگاهی از این علائم برایتان ضروریتر است. در این مقاله از پردیس به زبان تخصصی اما قابلفهم، بررسی میکنیم علائم سرطان کبد در مراحل اولیه و پیشرفته چیست، کدام نشانهها جدیترند و چه زمانی باید سریعتر به پزشک مراجعه کنید.
آنچه در ادامه خواهید خواند:
سرطان کبد چیست و چرا علائم آن دیر ظاهر میشود؟
سرطان کبد (Liver Cancer) به رشد غیرطبیعی و کنترلنشده سلولها در بافت کبد گفته میشود. این بیماری میتواند به دو شکل اصلی دیده شود:
- سرطان اولیه کبد: یعنی سرطان از خود کبد شروع میشود. شایعترین نوع آن کارسینوم هپاتوسلولار (HCC) است که از سلولهای اصلی کبد (هپاتوسیتها) منشأ میگیرد.
- سرطان متاستاتیک کبد: در این حالت، سرطان ابتدا در اندامهای دیگر (مثل روده، معده، پانکراس، ریه یا پستان) ایجاد شده و سپس به کبد گسترش یافته است.
اما سؤال مهم اینجاست: چرا علائم سرطان کبد معمولاً دیر ظاهر میشود؟
دلیل دیر ظاهر شدن علائم سرطان کبد
کبد یکی از مقاومترین اندامهای بدن است و حتی وقتی بخشی از آن آسیب میبیند، میتواند مدت زیادی همچنان عملکرد طبیعی داشته باشد. به همین دلیل:
در مراحل اولیه، تومور ممکن است کوچک باشد و هیچ علامت واضحی ایجاد نکند.
بسیاری از نشانههای اولیه مثل خستگی یا کاهش اشتها غیر اختصاصی هستند و به راحتی با مشکلات معمول گوارشی یا سبک زندگی اشتباه گرفته میشوند.
در بسیاری از افراد، سرطان کبد در زمینه بیماریهای مزمن کبدی مثل سیروز یا هپاتیت ایجاد میشود؛ بنابراین برخی علائم ممکن است به همان بیماری زمینهای نسبت داده شوند و تشخیص دیرتر اتفاق بیفتد.
به همین دلیل، مهم است که افراد پرخطر (مثل مبتلایان به سیروز، هپاتیت B/C، کبد چرب شدید یا مصرفکنندگان طولانیمدت الکل) علائم کوچک و تغییرات بدن را جدیتر دنبال کنند.
بیشتر بدانید: برخی خوراکیها و عادتهای غذایی میتوانند ریسک سرطان را بالا ببرند. اگر میخواهید لیست کامل مواد غذایی سرطانزا و نکات مهم تغذیهای را بدانید، این مطلب را از دست ندهید
علائم اولیه سرطان کبد (نشانههایی که نباید نادیده بگیرید)
در بسیاری از افراد، علائم سرطان کبد در مراحل اولیه بسیار خفیف یا مبهم است و همین مسئله تشخیص را دشوار میکند. با این حال، بدن معمولاً از طریق نشانههایی هشدار میدهد که اگر بهموقع جدی گرفته شوند، میتوانند به تشخیص زودهنگام کمک کنند.
در ادامه مهمترین علائم اولیه سرطان کبد را میخوانید:
1) کاهش وزن بیدلیل و ناگهانی
یکی از شایعترین علائم اولیه، کاهش وزن بدون رژیم یا ورزش است. اگر طی چند هفته یا چند ماه بدون دلیل مشخص وزن کم کردهاید، بهخصوص همراه با بیاشتهایی، باید بررسی شوید.
2) کاهش اشتها یا سیری زودرس
بسیاری از بیماران احساس میکنند:
- نسبت به گذشته اشتهای کمتری دارند
- با مقدار کم غذا سریع سیر میشوند
این حالت ممکن است به دلیل بزرگ شدن کبد یا تغییرات متابولیک بدن رخ دهد.
3) خستگی مداوم و ضعف غیرمعمول
خستگی شدید و بیحالی طولانیمدت که با استراحت بهتر نمیشود، میتواند نشانه اختلال در عملکرد کبد باشد. این نوع خستگی معمولاً همراه با کاهش انرژی، خوابآلودگی و کاهش توان انجام فعالیتهای روزانه است.
4) درد یا احساس سنگینی در سمت راست بالای شکم
از آنجایی که کبد در سمت راست و بالای شکم قرار دارد، درد مبهم، فشار یا سنگینی زیر دندههای راست میتواند یکی از نشانههای اولیه باشد. این درد معمولاً:
- خفیف و تدریجی است
- ممکن است ثابت یا متناوب باشد
- گاهی به پشت یا شانه راست انتشار پیدا میکند
5) تهوع یا احساس ناخوشی عمومی
برخی افراد در مراحل اولیه ممکن است:
- حالت تهوع خفیف
- دلآشوبه
- احساس بیقراری یا کسالت عمومی
را تجربه کنند. این علائم اگر طولانی و مداوم باشند، باید بررسی شوند.
6) نفخ، احساس پری شکم یا ناراحتی گوارشی طولانی
مشکلات گوارشی مثل نفخ یا احساس پری غیرطبیعی، مخصوصاً اگر همراه با کاهش اشتها و وزن باشد، میتواند به عنوان علامت هشداردهنده مطرح شود.
7) تب خفیف و تکرارشونده بدون علت مشخص (در برخی افراد)
تبهای خفیف یا احساس گرگرفتگی و بیحالی ممکن است در برخی افراد دیده شود و معمولاً با التهاب سیستمیک ناشی از تومور ارتباط دارد.
طبق گفتهی مجله معتبر Mayo Clinic، بیماریهای کبدی ممکن است با علائمی مانند زردی پوست و سفیدی چشمها (jaundice)، درد شکم، خستگی مداوم و کاهش اشتها که میتواند منجر به کاهش وزن شود همراه باشند. این موضوع تأیید میکند که چون کبد نقش مهمی در عملکردهای حیاتی بدن از جمله پاکسازی مواد مضر و تنظیم فرآیندهای مهم دارد، اختلال در عملکرد آن میتواند خود را با نشانههایی مثل خستگی، کاهش وزن، درد شکم و زردی پوست نشان دهد.
“Liver disease doesn’t always cause symptoms that can be seen or felt. If there are symptoms of liver disease, they may include:
Yellowing of the skin and the whites of the eyes, called jaundice.
Belly pain and swelling.
Swelling in the legs and ankles.
Itchy skin.
Dark urine.
Pale stool.
Constant tiredness.
Nausea or vomiting.
Loss of appetite.
Bruising easily.منبع : Mayo Clinic
بیشتر بدانید: خستگی شدید، کبودیهای بیدلیل و عفونتهای مکرر میتوانند از نشانههای اولیه باشند. برای آشنایی کامل با اینکه اولین علائم سرطان خون در زنان چیست، این مطلب را از دست ندهید.
علائم پیشرفته سرطان کبد (نشانههای جدی و هشدارهای خطرناک)
وقتی سرطان کبد رشد بیشتری پیدا میکند یا بخش بزرگی از بافت کبد درگیر میشود، علائم واضحتر، شدیدتر و گاهی خطرناکتر ظاهر میشوند. در این مرحله ممکن است علاوه بر تومور، خود عملکرد طبیعی کبد هم مختل شود و علائم ناشی از نارسایی کبدی بروز کند.
در ادامه مهمترین علائم پیشرفته سرطان کبد را میخوانید:
1) زردی پوست و سفیدی چشمها (یرقان)
یرقان یکی از علامتهای شناختهشده مشکلات شدید کبدی است. در سرطان کبد، این حالت معمولاً زمانی رخ میدهد که:
- کبد توان دفع بیلیروبین را از دست داده باشد
یا - مسیر صفرا توسط تومور دچار انسداد شده باشد
یرقان معمولاً همراه با این علائم است:
- ادرار پررنگ (مثل چای)
- مدفوع روشن یا خاکستری
- خارش پوست
2) ورم شکم (آسیت) و بزرگ شدن غیرطبیعی شکم
در مراحل پیشرفته، ممکن است مایع در شکم تجمع پیدا کند که به آن آسیت میگویند.
این علامت باعث میشود:
- شکم بزرگ و سفت شود
- احساس فشار و سنگینی افزایش یابد
- تنفس گاهی سختتر شود
3) درد شدید و مداوم در ناحیه کبد
درد شکمی در این مرحله معمولاً:
- شدیدتر و ثابتتر میشود
- به پشت یا شانه راست میزند
- با حرکت یا غذا خوردن تشدید میشود
این درد میتواند به دلیل کشیده شدن کپسول کبد یا فشار تومور به بافتهای اطراف باشد.
4) لمس توده یا بزرگ شدن کبد و طحال
در برخی بیماران:
- کبد بزرگتر میشود
- یا تودهای در ناحیه راست شکم قابل لمس میشود
همچنین ممکن است طحال نیز بزرگ شود (بهخصوص اگر فشار خون پورت بالا برود).
5) تورم پاها و مچ پا
اختلال عملکرد کبد باعث کاهش تولید آلبومین (پروتئین مهم خون) میشود و همین موضوع میتواند به:
- ورم پاها
- ورم مچ و کف پا
منجر شود.
6) خونریزی یا کبودی غیرطبیعی
کبد مسئول ساخت بسیاری از فاکتورهای انعقاد خون است. در مراحل پیشرفته سرطان کبد ممکن است:
- کبودی سریع با ضربه کم
- خونریزی لثه یا بینی
- یا خونریزیهای غیرعادی
دیده شود.
7) کاهش شدید وزن، بیاشتهایی کامل و تحلیل عضلات
در مراحل پیشرفته، بدن وارد حالت کاهیدگی (Cachexia) میشود که شامل:
- لاغری شدید
- تحلیل عضلات
- ضعف شدید
- بیمیلی کامل به غذا
است.
8) اختلالات ذهنی و خوابآلودگی (در برخی افراد)
در صورتی که کبد نتواند مواد سمی را از خون پاکسازی کند، برخی بیماران دچار علائم انسفالوپاتی کبدی میشوند مثل:
- خوابآلودگی و گیجی
- کاهش تمرکز
- تغییر رفتار
- لرزش دستها
این حالت نیازمند بررسی و درمان فوری است.
هشدار مهم:
اگر علائمی مثل زردی پوست، ورم شکم، درد شدید شکم، خونریزی غیرعادی یا کاهش وزن شدید ظاهر شود، باید سریعاً به پزشک یا مرکز درمانی مراجعه شود؛ چون ممکن است بیماری در مرحله پیشرفته باشد و درمان به زمان وابسته است.
بیشتر بدانید: برخی علائم مثل درد معده، کاهش اشتها و کاهش وزن میتواند هشداردهنده باشد. برای بررسی کامل علائم سرطان معده، این مطلب را از دست ندهید.
علائم سرطان کبد در آزمایش خون و تصویربرداری
گاهی علائم سرطان کبد هنوز در ظاهر بدن مشخص نیست، اما تغییرات مهمی در آزمایش خون یا تصویربرداری دیده میشود که میتواند اولین هشدار برای تشخیص زودهنگام باشد. به همین دلیل، بررسیهای آزمایشگاهی و تصویربرداری مخصوصاً در افراد پرخطر (هپاتیت مزمن، سیروز، کبد چرب شدید) اهمیت بالایی دارد.
1) افزایش AFP (آلفافیتوپروتئین)؛ نشانگر توموری مهم
یکی از معروفترین نشانگرهای توموری در سرطان کبد، AFP است.
در بسیاری از بیماران مبتلا به کارسینوم هپاتوسلولار (HCC)، سطح AFP افزایش پیدا میکند.
نکات مهم درباره AFP:
- بالا بودن AFP میتواند نشانهی احتمال سرطان کبد باشد
- اما اختصاصی نیست؛ یعنی در برخی بیماریهای غیرسرطانی کبد هم بالا میرود
- در برخی بیماران مبتلا به سرطان کبد، AFP ممکن است طبیعی باشد
بنابراین AFP به تنهایی کافی نیست، اما در کنار تصویربرداری و علائم بالینی بسیار ارزشمند است.
2) تغییرات در تستهای عملکرد کبد (LFT)
در آزمایش خون، تستهای عملکرد کبد ممکن است تغییراتی نشان دهند که پزشک را به بررسی سرطان کبد مشکوک کند، مثل:
- افزایش ALT و AST
- افزایش ALP یا GGT (بهخصوص اگر انسداد صفرا وجود داشته باشد)
- بالا رفتن بیلیروبین (در صورت زردی)
- کاهش آلبومین خون (علامت کاهش توان ساخت پروتئین توسط کبد)
- افزایش INR یا طولانی شدن PT (نشاندهنده اختلال در انعقاد خون)
این تغییرات ممکن است به معنای درگیری کبد یا کاهش عملکرد آن باشد، اما برای تشخیص دقیقتر نیاز به تصویربرداری وجود دارد.
3) کمخونی یا کاهش پلاکتها (CBC)
در برخی افراد، آزمایش CBC ممکن است نشان دهد:
- کمخونی (Anemia)
- کاهش پلاکت (Thrombocytopenia)
کاهش پلاکتها اغلب در زمینه سیروز و فشار خون پورتال دیده میشود، اما در بیماران دارای سرطان کبد هم رایج است.
بیشتر بدانید: ضعف شدید، کبودیهای بیدلیل و عفونتهای مکرر میتواند از نشانههای مهم باشد. برای بررسی دقیق علائم سرطان خون این مطلب را از دست ندهید.
علائم سرطان کبد در تصویربرداری (سونوگرافی، CT و MRI)
1) سونوگرافی کبد (اولین قدم تشخیص)
سونوگرافی سادهترین و رایجترین روش بررسی کبد است.
در افراد پرخطر، سونوگرافی دورهای معمولاً کمک میکند تودهها و ندولهای مشکوک قبل از علامتدار شدن شناسایی شوند.
نشانههای مشکوک در سونوگرافی:
- وجود توده در کبد
- ندولهای غیرطبیعی
- تغییر شکل بافت کبد
- افزایش اندازه کبد یا طحال
2) CT اسکن با کنتراست (برای بررسی دقیقتر تومور)
اگر در سونوگرافی ضایعه مشکوک دیده شود، پزشک معمولاً CT اسکن چندمرحلهای تجویز میکند تا:
- اندازه و محل تومور مشخص شود
- درگیری عروق بررسی شود
- احتمال انتشار سرطان ارزیابی گردد
3) MRI (دقیقترین روش برای بررسی کبد)
MRI کبد مخصوصاً در تشخیص تودههای کوچکتر و افتراق ضایعات خوشخیم از بدخیم بسیار کمککننده است و یکی از بهترین روشهای تصویربرداری برای سرطان کبد محسوب میشود.
چه زمانی برای علائم سرطان کبد باید به پزشک مراجعه کنیم؟
یکی از مهمترین نکات درباره علائم سرطان کبد این است که بسیاری از نشانههای اولیه ممکن است مبهم باشند و با مشکلات ساده گوارشی اشتباه گرفته شوند. اما اگر علائم طولانی شوند یا همزمان چند نشانه ظاهر شود، باید بررسی پزشکی انجام شود؛ چون تشخیص زودهنگام نقش کلیدی در موفقیت درمان سرطان کبد دارد.
در ادامه، مواردی را میبینید که در صورت مشاهده آنها، مراجعه به پزشک ضروری است:
1) اگر علائم بیش از ۲ هفته ادامه پیدا کرد
اگر علائمی مثل:
- خستگی شدید
- بیاشتهایی
- درد سمت راست شکم
- تهوع مداوم
- کاهش وزن بدون علت
بیش از دو هفته ادامه داشت یا در حال بدتر شدن بود، باید توسط پزشک بررسی شوید (بهخصوص اگر سابقه بیماری کبدی دارید).
2) اگر علائم هشدار جدی ظاهر شد (مراجعه فوری)
برخی علائم نشان میدهند احتمال درگیری شدید کبد یا مراحل پیشرفته وجود دارد و نباید پشت گوش انداخته شوند:
علائم هشدار فوری شامل:
- زرد شدن پوست یا چشمها (یرقان)
- ورم شکم یا تجمع مایع (آسیت)
- درد شدید و مداوم در سمت راست شکم
- کاهش وزن شدید و سریع
- خونریزی غیرطبیعی یا کبودیهای زیاد
- گیجی، خوابآلودگی شدید یا تغییر رفتار
در صورت مشاهده این علائم، باید سریعاً به پزشک یا مرکز درمانی مراجعه کنید.
3) اگر جزو گروههای پرخطر هستید، حتی علائم خفیف هم مهم است
در برخی افراد، احتمال سرطان کبد بیشتر است و این افراد نباید علائم کوچک را نادیده بگیرند.
گروههای پرخطر سرطان کبد شامل:
- مبتلایان به هپاتیت B مزمن
- مبتلایان به هپاتیت C مزمن
- افراد مبتلا به سیروز
- افراد با کبد چرب پیشرفته (NASH)
- مصرفکنندگان طولانیمدت الکل
- افراد با سابقه خانوادگی سرطان کبد
- افراد با اضافه وزن شدید یا دیابت کنترلنشده
در این افراد، حتی علائمی مثل خستگی یا کاهش اشتها اگر مداوم شود، باید جدی گرفته شود.
4) اگر آزمایشهای کبدی شما غیرطبیعی شده است
گاهی فرد علامت واضحی ندارد اما در آزمایشها مشاهده میشود:
- AFP بالا رفته
- آنزیمهای کبدی (ALT/AST) بهطور غیرعادی بالا هستند
- بیلیروبین بالا است
- آلبومین کاهش یافته یا INR تغییر کرده
در این شرایط نیز مراجعه به پزشک ضروری است، چون ممکن است نیاز به تصویربرداری و بررسی تخصصی وجود داشته باشد.
بیشتر بدانید: اگر به دنبال انتخاب بهترین گزینه درمانی هستید، پیشنهاد میکنیم مقاله پیشرفتهترین مرکز درمان سرطان را بخوانید و با معیارهای انتخاب مرکز درمانی معتبر آشنا شوید.
سخن پایانی
علائم سرطان کبد در بسیاری از موارد در مراحل اولیه واضح نیست و همین موضوع باعث میشود تشخیص این بیماری گاهی با تأخیر انجام شود. اما آگاهی از نشانههای اولیه مثل کاهش وزن بیدلیل، بیاشتهایی، خستگی مداوم و درد سمت راست شکم میتواند به تشخیص زودهنگام کمک کند؛ بهویژه در افرادی که سابقه هپاتیت مزمن، سیروز، کبد چرب پیشرفته یا مصرف طولانیمدت الکل دارند.
اگر هر یک از علائم گفتهشده را بهصورت مداوم تجربه میکنید یا در گروههای پرخطر قرار دارید، بهترین کار این است که با یک پزشک متخصص مشورت کنید و آزمایشها و تصویربرداریهای لازم را انجام دهید. تشخیص زودهنگام، مهمترین عامل در افزایش شانس درمان و کنترل سرطان کبد است.
کلینیک پردیس شیراز (انستیتو کانسر پردیس) بزرگترین مرکز پزشکی تشخیص و درمان سرطان در جنوب کشور است که در زمینه های مختلف پیشگیری و درمان سرطان، دیابت، بیماری های قلبی و عروقی و … خدمت رسانی می کند. همچنین این مرکز به عنوان یکی از بهترین مراکز تصویر برداری شیراز، خدمات متنوعی از جمله سی تی اسکن کنسر، سونوگرافی، رادیولوژی، ماموگرافی و سنجش تراکم استخوان را ارائه میدهد. جهت مشاوره رایگان و کسب اطلاعات بیشتر می توانید از طریق شماره 07191003888 و یا صفحه تماس با ما، با مجموعه درمانی پردیس در ارتباط باشید.
سوالات متداول درباره علائم سرطان کبد
علائم سرطان کبد در مراحل اولیه چیست؟
علائم اولیه معمولاً شامل خستگی مداوم، کاهش اشتها، کاهش وزن بیدلیل، تهوع و درد مبهم در سمت راست بالای شکم است. در برخی افراد ممکن است هیچ علامت واضحی وجود نداشته باشد.
آیا سرطان کبد میتواند بدون علامت باشد؟
بله. بسیاری از بیماران در مراحل اولیه علامت مشخصی ندارند و بیماری ممکن است فقط در آزمایش خون یا تصویربرداری (مثل سونوگرافی) تشخیص داده شود.
زردی پوست و چشمها نشانه سرطان کبد است؟
زردی (یرقان) میتواند یکی از نشانههای مهم سرطان کبد باشد؛ اما معمولاً در مراحل پیشرفته یا در صورت انسداد صفراوی ظاهر میشود و نیاز به بررسی فوری پزشکی دارد.
درد سمت راست شکم همیشه به معنای سرطان کبد است؟
خیر. درد سمت راست شکم میتواند دلایل زیادی مثل مشکلات گوارشی، کبد چرب یا التهاب کبد داشته باشد. اما اگر درد مداوم و همراه با کاهش وزن یا بیاشتهایی باشد، باید بررسی شود.
آیا آزمایش خون میتواند علائم سرطان کبد را نشان دهد؟
در برخی افراد، افزایش AFP یا تغییرات آزمایشهای عملکرد کبد (ALT/AST، بیلیروبین، آلبومین، INR) میتواند نشانه هشدار باشد؛ اما تشخیص قطعی معمولاً نیاز به تصویربرداری و بررسی پزشک دارد
چه کسانی باید نسبت به علائم سرطان کبد حساستر باشند؟
افرادی که هپاتیت B یا C مزمن، سیروز، کبد چرب پیشرفته، سابقه خانوادگی، دیابت یا مصرف طولانی الکل دارند، باید علائم را جدیتر بگیرند و غربالگری منظم انجام دهند.
بدون دیدگاه