سرطان خون در کودکان (لوسمی) یکی از شایع‌ترین سرطان‌های دوران کودکی است که از مغز استخوان آغاز می‌شود و می‌تواند نگرانی زیادی برای خانواده‌ها ایجاد کند. بسیاری از والدین این سؤال را مطرح می‌کنند که آیا راهی برای پیشگیری از سرطان خون در کودکان وجود دارد؟ واقعیت این است که تاکنون روش قطعی و تضمین‌شده‌ای برای جلوگیری کامل از این بیماری شناخته نشده است؛ اما می‌توان با کاهش تماس با برخی عوامل خطر، احتمال بروز آن را تا حدی کاهش داد.

دوری از قرار گرفتن غیرضروری در معرض اشعه‌های مضر، جلوگیری از تماس کودک با مواد شیمیایی مانند بنزن و دود سیگار، پرهیز از مصرف الکل در دوران بارداری، تقویت سیستم ایمنی کودک از طریق تغذیه سالم، خواب کافی و فعالیت بدنی منظم از جمله اقداماتی هستند که می‌توانند در حفظ سلامت عمومی کودک مؤثر باشند. در ادامه این مطلب، به بررسی دقیق‌تر راه‌های کاهش خطر، علائم هشداردهنده و نکاتی که هر والدینی باید بداند می‌پردازیم.

آیا پیشگیری از سرطان خون در کودکان امکان‌پذیر است؟

یکی از مهم‌ترین سوالاتی که ذهن والدین را درگیر می‌کند این است که آیا می‌توان از سرطان خون در کودکان پیشگیری کرد؟ واقعیت این است که تاکنون روش قطعی و تضمین‌شده‌ای برای جلوگیری کامل از لوسمی در کودکان شناخته نشده است. بیشتر کودکانی که به سرطان خون مبتلا می‌شوند، هیچ عامل خطر مشخص و قابل پیش‌بینی ندارند.

برخلاف بسیاری از سرطان‌های بزرگسالان که با تغییر سبک زندگی مانند ترک سیگار یا اصلاح تغذیه می‌توان خطر آن‌ها را کاهش داد، در مورد سرطان‌های دوران کودکی، عوامل ژنتیکی و تغییرات سلولی نقش پررنگ‌تری دارند. به همین دلیل پیشگیری صددرصدی امکان‌پذیر نیست.

با این حال، برخی اقدامات می‌توانند به کاهش خطر ابتلا به سرطان خون در کودکان کمک کنند. این اقدامات بیشتر بر کاهش تماس با عوامل خطر محیطی و تقویت سیستم ایمنی کودک تمرکز دارند. اگرچه این روش‌ها تضمینی برای پیشگیری کامل نیستند، اما می‌توانند در حفظ سلامت عمومی کودک مؤثر باشند.

در ادامه، مهم‌ترین راهکارهای کاهش خطر و نکاتی که والدین باید به آن توجه داشته باشند را بررسی می‌کنیم.

“Leukemia accounts for about 28% of all cancers in children younger than 15 years old, making it the most common type of childhood cancer.”

«لوسمی (سرطان خون) حدود ۲۸ درصد از کل سرطان‌های کودکان زیر ۱۵ سال را تشکیل می‌دهد و شایع‌ترین نوع سرطان در دوران کودکی محسوب می‌شود.»

منبع: cancer

راه‌های کاهش خطر ابتلا به سرطان خون در کودکان

اگرچه هیچ روش قطعی برای پیشگیری کامل از سرطان خون در کودکان وجود ندارد، اما کاهش تماس با برخی عوامل خطر و تقویت سلامت عمومی می‌تواند در پایین آوردن ریسک مؤثر باشد. در ادامه مهم‌ترین راهکارهای پیشنهادی را بررسی می‌کنیم:

۱. کاهش قرار گرفتن در معرض اشعه‌های غیرضروری

قرار گرفتن در معرض دوزهای بالای اشعه می‌تواند خطر ابتلا به لوسمی را افزایش دهد. هرچند انجام تصویربرداری‌هایی مانند اشعه ایکس یا سی‌تی‌اسکن در موارد ضروری پزشکی بی‌خطر محسوب می‌شود، اما بهتر است از انجام آزمایش‌های غیرضروری و مکرر خودداری شود. والدین می‌توانند در صورت تجویز تصویربرداری، درباره ضرورت آن با پزشک مشورت کنند.

۲. دوری از مواد شیمیایی مضر مانند بنزن

بنزن ماده‌ای شیمیایی است که در بنزین، دود سیگار و برخی مواد صنعتی یافت می‌شود و تماس طولانی‌مدت با آن با افزایش خطر برخی انواع سرطان خون مرتبط است. برای کاهش تماس با بنزن:

• کودک را در معرض دود سیگار قرار ندهید.
• از حضور طولانی در محیط‌های آلوده صنعتی خودداری کنید.
• در منزل از تهویه مناسب استفاده شود.

۳. جلوگیری از تماس کودک با دود سیگار

دود سیگار حاوی مواد شیمیایی مضر و حتی ترکیبات سرطان‌زا است. قرار گرفتن کودک در معرض دود سیگار (حتی به صورت غیرمستقیم) می‌تواند سلامت او را تهدید کند. ترک سیگار توسط والدین، یکی از مهم‌ترین اقدامات برای حفظ سلامت کودک است.

۴. تغذیه سالم و تقویت سیستم ایمنی

یک رژیم غذایی متعادل می‌تواند به تقویت سیستم ایمنی کودک کمک کند. توصیه می‌شود:

• مصرف میوه‌ها و سبزیجات تازه افزایش یابد.
• از غذاهای فرآوری‌شده و پرقند کمتر استفاده شود.
• پروتئین‌های سالم در برنامه غذایی گنجانده شود.

هرچند تغذیه سالم به‌تنهایی مانع بروز سرطان خون نمی‌شود، اما نقش مهمی در سلامت کلی بدن دارد.

۵. فعالیت بدنی منظم

فعالیت بدنی روزانه به تقویت سیستم ایمنی و سلامت عمومی کمک می‌کند. کودکان بهتر است روزانه حداقل ۶۰ دقیقه فعالیت بدنی داشته باشند. کاهش زمان استفاده از موبایل، تبلت و تلویزیون نیز توصیه می‌شود.

۶. خواب کافی و منظم

خواب مناسب به بازسازی سلول‌ها و تقویت سیستم دفاعی بدن کمک می‌کند. کودکان بسته به سن خود به ساعات مشخصی خواب نیاز دارند و رعایت این موضوع در سلامت آن‌ها بسیار اهمیت دارد.

علائم اولیه سرطان خون در کودکان که باید جدی گرفته شوند

تشخیص زودهنگام سرطان خون در کودکان می‌تواند نقش بسیار مهمی در موفقیت درمان داشته باشد. از آنجا که علائم لوسمی ممکن است در ابتدا شبیه بیماری‌های ساده‌ای مانند سرماخوردگی یا کم‌خونی باشد، آگاهی والدین از نشانه‌های هشداردهنده اهمیت زیادی دارد.

در صورت مشاهده علائم زیر که بیش از چند هفته ادامه دارند یا شدت می‌گیرند، مراجعه به پزشک ضروری است:

۱. خستگی شدید و رنگ‌پریدگی

یکی از شایع‌ترین علائم سرطان خون در کودکان، خستگی مداوم و غیرعادی است. کودک ممکن است:

• بی‌حال و کم‌انرژی باشد
• زود خسته شود
• پوست و صورتش رنگ‌پریده به نظر برسد

این حالت معمولاً به دلیل کاهش گلبول‌های قرمز و کم‌خونی ایجاد می‌شود.

۲. تب‌های مکرر یا طولانی‌مدت

تب مداوم بدون علت مشخص، به‌ویژه اگر همراه با علائم عفونت نباشد، می‌تواند یکی از نشانه‌های سرطان خون باشد. سیستم ایمنی درگیر مبارزه با سلول‌های غیرطبیعی می‌شود و این امر ممکن است باعث افزایش دمای بدن شود.

۳. کبودی و خونریزی آسان

کاهش پلاکت‌ها در خون می‌تواند باعث شود کودک:

• به‌راحتی کبود شود
• خونریزی مکرر از بینی داشته باشد
• خونریزی لثه را تجربه کند
• لکه‌های قرمز کوچک روی پوست (پتشی) داشته باشد

این علامت‌ها باید جدی گرفته شوند.

۴. درد استخوان و مفاصل

سلول‌های لوسمی ممکن است در مغز استخوان تجمع پیدا کنند و باعث درد استخوان یا مفاصل شوند. کودک ممکن است از درد پاها، بازوها یا مفاصل شکایت کند، به‌خصوص در شب.

۵. تورم غدد لنفاوی

وجود توده یا تورم در:

• گردن
• زیر بغل
• کشاله ران

می‌تواند نشان‌دهنده درگیری غدد لنفاوی باشد. این توده‌ها معمولاً بدون درد هستند اما باید بررسی شوند.

۶. کاهش اشتها و کاهش وزن

بزرگ شدن طحال یا کبد ممکن است باعث احساس سیری زودرس شود و در نتیجه کودک اشتهای خود را از دست بدهد. کاهش وزن ناخواسته نیز می‌تواند یکی از نشانه‌ها باشد.

۷. درد شکم (به‌ویژه سمت چپ)

بزرگ شدن طحال می‌تواند باعث احساس درد یا فشار در سمت چپ شکم شود. این علامت معمولاً با لمس شکم مشخص‌تر می‌شود.

چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر چند علامت به‌طور همزمان ظاهر شوند یا علائم به مرور زمان شدیدتر شوند، مراجعه سریع به پزشک ضروری است. پزشک معمولاً با انجام آزمایش خون (CBC) می‌تواند بررسی اولیه را انجام دهد.

تشخیص زودهنگام سرطان خون، شانس درمان موفق را به‌طور قابل توجهی افزایش می‌دهد.

جمع‌بندی

سرطان خون در کودکان یکی از شایع‌ترین سرطان‌های دوران کودکی است که معمولاً بدون عامل خطر مشخص بروز می‌کند. اگرچه تاکنون روش قطعی و تضمین‌شده‌ای برای پیشگیری کامل از این بیماری شناخته نشده است، اما کاهش تماس با اشعه‌های غیرضروری، دوری از مواد شیمیایی مانند بنزن و دود سیگار، تقویت سیستم ایمنی از طریق تغذیه سالم، فعالیت بدنی و خواب کافی می‌تواند در حفظ سلامت عمومی کودک مؤثر باشد.

مهم‌تر از پیشگیری، آگاهی از علائم هشداردهنده سرطان خون در کودکان است. خستگی شدید، تب‌های مکرر، کبودی آسان، درد استخوان، تورم غدد لنفاوی و کاهش وزن غیرطبیعی از نشانه‌هایی هستند که باید جدی گرفته شوند. مراجعه به‌موقع به پزشک و انجام آزمایش‌های لازم می‌تواند نقش مهمی در تشخیص زودهنگام و افزایش شانس درمان موفق داشته باشد.

آگاهی، پیگیری منظم وضعیت سلامت کودک و توجه به تغییرات غیرعادی بدن، مهم‌ترین ابزار والدین برای مقابله با این بیماری است.

کلینیک تشخیصی و درمانی سرطان پردیس (انستیتو کانسر پردیس) بزرگترین مرکز پزشکی تشخیص و درمان سرطان در جنوب کشور است که در زمینه های مختلف پیشگیری و درمان سرطان، دیابت، بیماری های قلبی و عروقی و … خدمت رسانی می کند. همچنین این مرکز به عنوان یکی از بهترین مراکز تصویر برداری شیراز، خدمات متنوعی از جمله سی تی اسکن کنسر، سونوگرافی، رادیولوژی، ماموگرافی و سنجش تراکم استخوان را ارائه میدهد. جهت مشاوره رایگان و کسب اطلاعات بیشتر می توانید از طریق شماره 07191003888 و  یا صفحه تماس با ما، با مجموعه درمانی پردیس در ارتباط باشید.

سوالات متداول