شیمی درمانی سرطان کبد یکی از روش‌های درمان دارویی است که می‌تواند با هدف کنترل رشد سلول‌های سرطانی، کاهش اندازه تومور، کم کردن علائم بیماری یا مدیریت سرطان در مراحل پیشرفته استفاده شود. با این حال، شیمی درمانی برای همه بیماران و در تمام مراحل سرطان کبد انتخاب اول نیست؛ زیرا نوع تومور، اندازه و تعداد ضایعات، میزان گسترش سرطان، وضعیت عمومی بیمار و به‌خصوص عملکرد کبد، در انتخاب روش درمان نقش اساسی دارند.

درمان سرطان کبد ممکن است با توجه به شرایط هر فرد، شامل جراحی، درمان‌های موضعی، درمان هدفمند، ایمنی درمانی، پرتودرمانی یا شیمی درمانی باشد. پزشک متخصص پس از بررسی نتایج آزمایش‌های خون، تصویربرداری و مرحله بیماری، مشخص می‌کند که آیا شیمی درمانی به تنهایی یا در کنار روش‌های دیگر می‌تواند به کنترل بیماری کمک کند. برای آشنایی با انواع سرطان کبد، عوامل خطر و گزینه‌های درمانی، می‌توانید مقاله سرطان کبد؛ علائم، علل، روش‌های درمان و پیشگیری را مطالعه کنید.

برخی افراد پیش از شروع روند درمان، نشانه‌هایی مانند کاهش وزن بدون علت مشخص، درد یا احساس فشار در سمت راست و بالای شکم، زردی پوست و سفیدی چشم، خستگی مداوم و کاهش اشتها را تجربه می‌کنند. این علائم همیشه به معنای سرطان نیستند، اما نیاز به ارزیابی پزشکی دارند. برای شناخت بیشتر این نشانه‌ها، مطلب علائم سرطان کبد؛ نشانه‌های هشداردهنده را بشناسید می‌تواند راهنمای مفیدی باشد.

در ادامه، بررسی می‌کنیم شیمی درمانی سرطان کبد برای چه بیمارانی تجویز می‌شود، چه روش‌ها و داروهایی دارد، عوارض احتمالی آن چیست و چگونه می‌توان مسیر درمان را با آگاهی و آمادگی بیشتری دنبال کرد.

آیا شیمی درمانی برای سرطان کبد مؤثر است؟

اثربخشی شیمی درمانی در سرطان کبد به عوامل مختلفی بستگی دارد و نمی‌توان برای همه بیماران یک پاسخ یکسان در نظر گرفت. نوع سرطان کبد، مرحله بیماری، تعداد و اندازه تومورها، درگیری عروق یا انتشار سرطان به بخش‌های دیگر بدن، عملکرد باقی‌مانده کبد و وضعیت عمومی بیمار، همگی در انتخاب روش درمان و پیش‌بینی نتیجه آن مؤثر هستند.

در برخی بیماران، هدف از شیمی درمانی ممکن است کوچک کردن تومور، کند کردن رشد سرطان، کنترل علائم یا کمک به حفظ کیفیت زندگی باشد. به همین دلیل، شیمی درمانی همیشه با هدف درمان قطعی انجام نمی‌شود؛ بلکه گاهی بخشی از یک برنامه درمانی ترکیبی است که می‌تواند در کنار روش‌هایی مانند جراحی، درمان‌های موضعی، درمان هدفمند، ایمنی درمانی یا پرتودرمانی قرار بگیرد.

نکته مهم این است که در شایع‌ترین نوع سرطان اولیه کبد، یعنی کارسینوم هپاتوسلولار (HCC)، شیمی درمانی سیستمیکِ کلاسیک در سال‌های اخیر در بسیاری از شرایط جای خود را به درمان‌های هدفمند و ایمنی درمانی داده است. با این حال، در بعضی شرایط بالینی و بر اساس نظر تیم انکولوژی، داروهای شیمی درمانی یا روش‌های رساندن دارو به ناحیه تومور همچنان می‌توانند مطرح باشند.

یکی از این روش‌ها، رساندن داروی ضدسرطان از راه شریان تغذیه کننده تومور در کبد و همراه کردن آن با انسداد نسبی جریان خون تومور است که با عنوان شیمی آمبولیزاسیون از راه شریان شناخته می‌شود. این درمان موضعی برای همه بیماران مناسب نیست و انتخاب آن نیازمند بررسی دقیق تصویربرداری، محل و وسعت تومور و عملکرد کبد است.

بنابراین، پاسخ دقیق به این پرسش که «آیا شیمی درمانی سرطان کبد مؤثر است؟» به شرایط اختصاصی هر بیمار بستگی دارد. پیش از تصمیم گیری، پزشک معمولاً از نتایج آزمایش‌ها و تصویربرداری برای ارزیابی مرحله بیماری استفاده می‌کند. برای آشنایی بیشتر با این فرایند، مطالعه مقاله روش‌های تشخیص سرطان و چگونگی انجام آن‌ها و مطلب بهترین آزمایش‌های تصویربرداری برای تشخیص سرطان مفید است.

شیمی درمانی سرطان کبد برای چه بیمارانی استفاده می‌شود؟

تصمیم برای استفاده از شیمی درمانی در سرطان کبد، برای همه بیماران یکسان نیست. پزشک ابتدا مشخص می‌کند که تومور در چه مرحله‌ای قرار دارد، آیا امکان برداشتن آن با جراحی وجود دارد یا نه، عملکرد کبد در چه وضعیتی است و آیا سرطان به غدد لنفاوی یا اندام‌های دیگر گسترش پیدا کرده است. سپس بر اساس مجموع این اطلاعات، مناسب‌ترین برنامه درمانی انتخاب می‌شود.

شیمی درمانی یا درمان‌های دارویی مرتبط ممکن است در شرایط زیر مطرح شوند:

سرطان کبد پیشرفته یا غیرقابل جراحی

اگر تومور به دلیل اندازه، تعداد، محل قرارگیری یا درگیری عروق مهم کبد قابل جراحی نباشد، تیم درمان ممکن است درمان دارویی را برای کنترل روند بیماری پیشنهاد کند. در این شرایط، هدف می‌تواند کند کردن رشد سرطان، کاهش علائم ناشی از تومور و کمک به حفظ کیفیت زندگی بیمار باشد.

گسترش سرطان به خارج از کبد

هنگامی که سرطان به اندام‌های دیگر گسترش پیدا کرده باشد یا درگیری گسترده عروقی وجود داشته باشد، درمان‌های سیستمیک اهمیت بیشتری پیدا می‌کنند. درمان سیستمیک یعنی دارو از طریق جریان خون در سراسر بدن اثر می‌گذارد. بسته به شرایط بیمار، این درمان ممکن است شامل شیمی درمانی، درمان هدفمند، ایمنی درمانی یا ترکیبی از روش‌های دارویی باشد.

استفاده از درمان موضعی در تومورهای محدود به کبد

در برخی بیماران که تومور عمدتاً در کبد قرار دارد اما جراحی برای آن‌ها مناسب نیست، ممکن است روش‌های موضعی مانند شیمی آمبولیزاسیون از راه شریان بررسی شود. در این روش، دارو از طریق رگ‌های تغذیه کننده تومور به ناحیه مورد نظر رسانده می‌شود و هم‌زمان جریان خون تومور تا حدی محدود می‌گردد.

این روش با شیمی درمانی وریدی یا خوراکی تفاوت دارد و فقط پس از ارزیابی دقیق محل تومور، وضعیت رگ‌های کبد، عملکرد کبد و شرایط عمومی بیمار قابل انتخاب است.

بازگشت سرطان یا نیاز به کنترل بیماری

گاهی سرطان پس از درمان اولیه عود می‌کند یا با وجود درمان‌های قبلی همچنان فعال است. در این وضعیت، پزشک ممکن است گزینه‌های دارویی دیگر را بررسی کند. انتخاب دارو و ترتیب درمان‌ها به پاسخ قبلی بیمار، عوارض احتمالی، بیماری‌های همراه و نتایج آزمایش‌ها وابسته است.

سرطان‌هایی که از اندام دیگر به کبد رسیده‌اند

باید میان سرطان اولیه کبد و سرطان متاستاتیک کبد تفاوت قائل شد. سرطان اولیه کبد از خود بافت کبد آغاز می‌شود؛ اما در متاستاز کبدی، سرطان از اندامی دیگر مانند روده بزرگ، معده، پانکراس، پستان یا ریه به کبد گسترش پیدا کرده است. در این حالت، نوع شیمی درمانی معمولاً بر اساس منشأ اصلی سرطان تعیین می‌شود، نه فقط محل درگیری کبد.

برای نمونه، در سرطان روده بزرگ که به کبد گسترش پیدا کرده است، برنامه درمانی و داروهای مورد استفاده با درمان سرطان اولیه کبد تفاوت دارند. در این باره می‌توانید مقاله چگونه شیمی درمانی به درمان سرطان روده بزرگ کمک می‌کند؟ را بخوانید.

نکته مهم: شروع، تغییر یا قطع شیمی درمانی باید صرفاً با نظر انکولوژیست انجام شود. وضعیت کبد و کلیه، شمارش سلول‌های خونی، داروهای مصرفی و احتمال بروز عوارض، پیش و در طول درمان به‌طور منظم بررسی می‌شوند.

انواع شیمی درمانی سرطان کبد

شیمی درمانی سرطان کبد می‌تواند به روش‌های مختلفی انجام شود. تفاوت اصلی این روش‌ها در مسیر رساندن دارو، میزان اثرگذاری موضعی یا سیستمیک و هدف درمان است. انتخاب هر روش باید توسط تیم درمان و با توجه به مرحله سرطان، تعداد و محل تومورها، عملکرد کبد، وضعیت عروق کبدی و شرایط عمومی بیمار انجام شود.

شیمی درمانی سیستمیک

در شیمی درمانی سیستمیک، دارو وارد جریان خون می‌شود تا بتواند در سراسر بدن به سلول‌های سرطانی دسترسی داشته باشد. این داروها ممکن است به شکل تزریقی و از راه رگ یا در بعضی موارد به صورت خوراکی تجویز شوند.

شیمی درمانی سیستمیک بیشتر زمانی مطرح می‌شود که سرطان پیشرفته باشد، به خارج از کبد گسترش پیدا کرده باشد یا احتمال وجود سلول‌های سرطانی در نقاط دیگر بدن مطرح شود. با این حال، در سرطان اولیه کبد، به خصوص کارسینوم هپاتوسلولار، درمان‌های هدفمند و ایمنی درمانی در بسیاری از بیماران نقش پررنگ‌تری نسبت به شیمی درمانی کلاسیک دارند. پزشک با توجه به شرایط هر بیمار مشخص می‌کند که کدام درمان دارویی گزینه مناسب‌تری است.

برای آشنایی با روند جلسات، روش تزریق دارو و مراقبت‌های لازم، مقاله شیمی درمانی چگونه انجام می‌شود؟ را مطالعه کنید.

شیمی آمبولیزاسیون از راه شریان کبد

شیمی آمبولیزاسیون از راه شریان یا TACE، یک روش درمان موضعی است که در برخی بیماران مبتلا به سرطان اولیه کبد استفاده می‌شود. در این روش، پزشک از طریق یک لوله باریک به نام کاتتر، داروی ضدسرطان را به شریان تغذیه کننده تومور در کبد می‌رساند. سپس با استفاده از مواد مخصوص، جریان خون این شریان تا حدی مسدود می‌شود.

با محدود شدن خون رسانی به تومور، اکسیژن و مواد غذایی کمتری به سلول‌های سرطانی می‌رسد و دارو نیز مدت بیشتری در اطراف ضایعه باقی می‌ماند. هدف TACE معمولاً کنترل رشد تومور، کاهش حجم آن یا کمک به مدیریت بیماری در بیمارانی است که گزینه جراحی برای آن‌ها مناسب نیست.

این روش برای همه بیماران قابل انجام نیست. برای مثال، در بعضی افراد با اختلال شدید عملکرد کبد، انسداد گسترده عروق اصلی کبد یا گسترش زیاد بیماری، ممکن است گزینه‌های درمانی دیگری ارجح باشند.

شیمی درمانی داخل شریانی

در برخی شرایط، داروهای ضدسرطان ممکن است به صورت مستقیم و از طریق شریان کبدی به تومور رسانده شوند. این رویکرد با هدف افزایش غلظت دارو در بافت تومور و کاهش تماس سایر بخش‌های بدن با دارو بررسی می‌شود. انتخاب این روش به امکانات مرکز درمانی، نوع تومور و نظر تیم چندتخصصی بستگی دارد.

درمان ترکیبی

در بسیاری از موارد، شیمی درمانی تنها بخش برنامه درمان نیست. پزشک ممکن است با توجه به شرایط بیمار، ترکیبی از درمان‌های دارویی، جراحی، روش‌های موضعی یا پرتودرمانی را پیشنهاد کند. برای مثال، در برخی بیماران ممکن است کنترل موضعی تومور با درمان‌های مداخله‌ای انجام شود و در کنار آن، درمان دارویی برای کنترل بیماری در نظر گرفته شود.

اگر می‌خواهید تفاوت جایگاه شیمی درمانی و پرتودرمانی را بهتر بشناسید، می‌توانید مقاله تفاوت شیمی درمانی و رادیوتراپی را بخوانید.

داروهای شیمی درمانی سرطان کبد

داروهای مورد استفاده در درمان سرطان کبد برای همه بیماران یکسان نیستند. انتخاب دارو به نوع سرطان، مرحله بیماری، عملکرد کبد، وضعیت کلیه‌ها، شمارش سلول‌های خونی، درمان‌های قبلی و وجود بیماری در سایر اندام‌ها بستگی دارد. به همین دلیل، نام دارو یا دوز آن نباید بدون نظر انکولوژیست مبنای تصمیم گیری قرار بگیرد.

در سرطان اولیه کبد، به ویژه کارسینوم هپاتوسلولار (HCC)، درمان دارویی در سال‌های اخیر فقط به شیمی درمانی کلاسیک محدود نیست. در بسیاری از بیماران، پزشک ممکن است درمان هدفمند، ایمنی درمانی یا ترکیبی از این روش‌ها را بررسی کند. با این حال، در برخی شرایط، داروهای شیمی درمانی نیز به صورت سیستمیک یا در روش‌های موضعی مانند شیمی آمبولیزاسیون کاربرد دارند.

داروهای مورد استفاده در شیمی درمانی سیستمیک

شیمی درمانی سیستمیک به داروهایی گفته می‌شود که از طریق خون در بدن گردش می‌کنند و می‌توانند بر سلول‌های سرطانی در کبد یا سایر بخش‌های بدن اثر بگذارند. داروهایی مانند فلورواوراسیل (5-FU)، اکسالی پلاتین، دوکسوروبیسین یا سیس پلاتین ممکن است در بعضی شرایط بالینی، بسته به نوع تومور و نظر تیم درمان، مورد بررسی قرار بگیرند.

برای مثال، اگر درگیری کبد ناشی از گسترش سرطان از اندامی دیگر باشد، داروها بر اساس منشأ اولیه سرطان انتخاب می‌شوند. بنابراین، داروهای مورد استفاده برای متاستاز کبدی ناشی از سرطان روده بزرگ، لزوماً با داروهای درمان سرطان اولیه کبد یکسان نیستند.

داروهای مورد استفاده در شیمی آمبولیزاسیون

در روش شیمی آمبولیزاسیون از راه شریان کبد یا TACE، داروی ضدسرطان مستقیماً به رگ تغذیه کننده تومور می‌رسد. در برخی پروتکل‌ها از داروهایی مانند دوکسوروبیسین، سیس پلاتین یا میتومایسین استفاده می‌شود. سپس با تزریق ماده آمبولیزان، جریان خون تومور محدود خواهد شد تا تماس دارو با بافت هدف بیشتر شود.

انتخاب دارو، مقدار مصرف و تعداد جلسات در این روش به ویژگی‌های تومور، عملکرد کبد و پاسخ بیمار به درمان وابسته است. بنابراین، TACE یک نسخه ثابت برای همه بیماران ندارد.

درمان هدفمند و ایمنی درمانی؛ جایگزین شیمی درمانی نیستند

بسیاری از بیماران هر درمان دارویی سرطان را «شیمی درمانی» می‌نامند، اما از دید پزشکی میان این روش‌ها تفاوت وجود دارد. درمان هدفمند روی مسیرها یا مولکول‌های مشخصی که در رشد تومور نقش دارند اثر می‌گذارد؛ در حالی که ایمنی درمانی به سیستم ایمنی بدن کمک می‌کند تا سلول‌های سرطانی را بهتر شناسایی و مهار کند.

پزشک ممکن است با توجه به وضعیت بیمار، به جای شیمی درمانی کلاسیک یا همراه با درمان‌های دیگر، یکی از این گزینه‌ها را پیشنهاد دهد. تصمیم نهایی باید پس از بررسی دقیق پرونده بیمار و در صورت نیاز، مشورت تیم چندتخصصی سرطان گرفته شود.

برای شناخت بیشتر نحوه اثر و دسته‌بندی داروها، می‌توانید مطلب داروهای شیمی درمانی و عملکرد آن‌ها را مطالعه کنید.

نکته مهم: مصرف داروهای شیمی درمانی، درمان هدفمند یا ایمنی درمانی باید فقط زیر نظر پزشک متخصص انجام شود. در طول درمان، آزمایش خون و بررسی عملکرد کبد به طور منظم انجام می‌شود تا اثربخشی درمان و عوارض احتمالی ارزیابی شوند.

مراحل انجام شیمی درمانی سرطان کبد

روند شیمی درمانی سرطان کبد برای هر بیمار به صورت اختصاصی طراحی می‌شود. نوع دارو، روش تجویز، تعداد جلسات و فاصله میان دوره‌های درمان به تشخیص پزشک، مرحله سرطان، عملکرد کبد و پاسخ بدن به درمان بستگی دارد. به همین دلیل، برنامه درمانی یک فرد ممکن است با بیمار دیگر کاملاً متفاوت باشد.

به طور کلی، مراحل درمان شامل موارد زیر است:

۱. ارزیابی اولیه و تعیین برنامه درمان

پیش از شروع درمان، پزشک پرونده پزشکی بیمار را به دقت بررسی می‌کند. این ارزیابی معمولاً شامل معاینه، بررسی علائم، آزمایش خون، ارزیابی عملکرد کبد و کلیه، شمارش سلول‌های خونی و بررسی تصاویر پزشکی مانند سونوگرافی، سی تی اسکن یا ام آر آی است.

نتایج این بررسی‌ها به تیم درمان کمک می‌کند تا مرحله بیماری، اندازه و محل تومور، احتمال انتشار سرطان و توانایی بدن برای تحمل درمان را مشخص کند. برای آشنایی با نقش تصویربرداری در این مرحله، می‌توانید مطلب بهترین آزمایش‌های تصویربرداری برای تشخیص سرطان را بخوانید.

۲. انتخاب نوع درمان و دارو

پس از ارزیابی کامل، انکولوژیست مشخص می‌کند که آیا شیمی درمانی سیستمیک، شیمی آمبولیزاسیون از راه شریان کبد یا روش دارویی دیگری برای بیمار مناسب‌تر است. در بعضی موارد نیز ممکن است درمان هدفمند، ایمنی درمانی، جراحی، پرتودرمانی یا ترکیبی از چند روش توصیه شود.

پزشک در این مرحله درباره هدف درمان، مزایای احتمالی، عوارض قابل انتظار، تعداد تقریبی جلسات و مراقبت‌های لازم با بیمار و خانواده او گفت و گو می‌کند.

۳. انجام آزمایش‌ها پیش از هر دوره درمان

پیش از هر نوبت شیمی درمانی، ممکن است آزمایش خون تکرار شود. این آزمایش‌ها به پزشک کمک می‌کنند وضعیت گلبول‌های سفید، گلبول‌های قرمز، پلاکت‌ها، عملکرد کبد و عملکرد کلیه را بررسی کند.

اگر نتایج آزمایش‌ها نشان دهد بدن هنوز برای دریافت داروی بعدی آماده نیست یا عوارض درمان نیاز به کنترل دارد، ممکن است زمان جلسه تغییر کند یا پزشک دوز دارو را تنظیم کند. این تغییرات بخشی طبیعی از مراقبت ایمن در طول درمان هستند.

۴. دریافت دارو

شیمی درمانی سیستمیک اغلب از طریق رگ انجام می‌شود و مدت زمان تزریق دارو می‌تواند از چند دقیقه تا چند ساعت متفاوت باشد. بعضی بیماران برای درمان‌های طولانی مدت یا تزریق‌های مکرر، ممکن است به وسیله‌ای مانند پورت نیاز داشته باشند تا دسترسی وریدی راحت‌تر و ایمن‌تر انجام شود.

در روش‌های موضعی مانند شیمی آمبولیزاسیون، دارو از طریق یک کاتتر به شریان تغذیه کننده تومور در کبد رسانده می‌شود. این روش معمولاً در بخش مداخله‌ای و تحت شرایط کنترل شده انجام می‌گیرد و بیمار ممکن است پس از آن برای مدت مشخصی تحت نظر بماند.

۵. استراحت بین دوره‌ها و پایش عوارض

شیمی درمانی معمولاً در قالب «دوره» انجام می‌شود؛ یعنی بیمار دارو را دریافت می‌کند و سپس یک فاصله زمانی برای استراحت و بازسازی بدن در نظر گرفته می‌شود. تعداد دوره‌ها و فاصله میان آن‌ها ثابت نیست و به نوع دارو و برنامه درمانی بستگی دارد.

در این فاصله، بیمار باید هر علامت جدید یا غیرعادی مانند تب، لرز، تنگی نفس، خونریزی غیرطبیعی، تهوع شدید، اسهال مداوم، زردی شدیدتر پوست و چشم یا ضعف قابل توجه را سریعاً به تیم درمان اطلاع دهد. برای آشنایی بیشتر با مراقبت‌ها و مدیریت عوارض، مقاله عوارض شیمی درمانی و راه‌های کنترل آن را مطالعه کنید.

۶. ارزیابی پاسخ به درمان

پزشک در طول درمان و پس از چند دوره، با معاینه، آزمایش‌های خون و تصویربرداری بررسی می‌کند که تومور چگونه به درمان پاسخ داده است. کاهش اندازه تومور، ثابت ماندن بیماری، کاهش برخی علائم یا کاهش شاخص‌های آزمایشگاهی مرتبط، می‌توانند از نشانه‌های پاسخ به درمان باشند؛ اما تفسیر نهایی باید توسط پزشک انجام شود.

در صورت نیاز، برنامه درمان ممکن است ادامه پیدا کند، تغییر کند یا با روش دیگری تکمیل شود. برای اطلاعات بیشتر می‌توانید مطلب از کجا بفهمیم شیمی درمانی جواب داده است؟ را بخوانید.

عوارض شیمی درمانی سرطان کبد و راه‌های کنترل آن

عوارض شیمی درمانی سرطان کبد در همه بیماران یکسان نیست. نوع دارو، مقدار مصرف، روش تجویز، تعداد دوره‌های درمان، وضعیت عمومی بدن و عملکرد کبد در شدت و نوع عوارض مؤثر هستند. بعضی افراد عوارض خفیف و قابل کنترل دارند؛ در حالی که برخی دیگر به مراقبت و تنظیم برنامه درمانی نیاز پیدا می‌کنند.

نکته مهم این است که بروز عارضه به معنی بی اثر بودن درمان نیست. تیم درمان در طول دوره‌های شیمی درمانی، وضعیت بیمار و نتایج آزمایش‌ها را بررسی می‌کند تا در صورت نیاز، داروها، دوز درمان یا مراقبت‌های حمایتی را تنظیم کند.

خستگی و ضعف

خستگی یکی از شایع‌ترین عوارض شیمی درمانی است و ممکن است با کم خونی، کاهش اشتها، اختلال خواب، اضطراب یا خود بیماری ارتباط داشته باشد. بیمار بهتر است در طول روز زمان‌هایی را برای استراحت در نظر بگیرد، فعالیت بدنی سبک را در حد توان حفظ کند و در صورت شدید شدن ضعف یا سرگیجه، موضوع را با پزشک در میان بگذارد.

تهوع، استفراغ و کاهش اشتها

برخی داروهای شیمی درمانی می‌توانند باعث تهوع، استفراغ، تغییر حس چشایی یا کاهش اشتها شوند. پزشک ممکن است داروهای ضدتهوع تجویز کند. مصرف وعده‌های کوچک و متعدد، نوشیدن مایعات به مقدار کافی و پرهیز از غذاهای خیلی چرب، تند یا دارای بوی شدید، برای بعضی بیماران کمک کننده است.

با توجه به نقش مهم کبد در سوخت و ساز بدن، کاهش اشتها یا افت وزن در بیمار مبتلا به سرطان کبد باید جدی گرفته شود. دریافت برنامه غذایی شخصی سازی شده از پزشک یا کارشناس تغذیه می‌تواند به حفظ توان بدن در طول درمان کمک کند.

کاهش سلول‌های خونی و افزایش خطر عفونت

شیمی درمانی ممکن است به طور موقت تعداد گلبول‌های سفید، گلبول‌های قرمز یا پلاکت‌ها را کاهش دهد. کم شدن گلبول‌های سفید می‌تواند خطر عفونت را افزایش دهد؛ کاهش گلبول‌های قرمز ممکن است خستگی و تنگی نفس ایجاد کند و افت پلاکت‌ها نیز می‌تواند احتمال کبودی یا خونریزی را بالا ببرد.

به همین دلیل، آزمایش خون پیش از دوره‌های درمان اهمیت دارد. در صورت مشاهده تب، لرز، گلودرد، سرفه جدید، سوزش ادرار، خونریزی غیرعادی یا ایجاد کبودی گسترده، باید بدون تأخیر با تیم درمان تماس بگیرید.

زخم یا خشکی دهان

بعضی بیماران دچار خشکی دهان، حساسیت لثه، زخم دهانی یا درد هنگام بلع می‌شوند. استفاده از مسواک نرم، رعایت بهداشت دهان، نوشیدن آب کافی و خودداری از مصرف غذاهای بسیار داغ، تند یا اسیدی می‌تواند به کاهش ناراحتی کمک کند. اگر زخم دهان مانع غذا خوردن یا نوشیدن مایعات شد، پزشک باید در جریان قرار بگیرد.

تغییرات گوارشی

یبوست یا اسهال، نفخ و ناراحتی شکمی از دیگر عوارض احتمالی هستند. بیمار نباید برای کنترل این علائم، به صورت خودسرانه از دارو یا مکمل استفاده کند؛ زیرا برخی داروها و فرآورده‌های گیاهی ممکن است بر عملکرد کبد اثر بگذارند یا با داروهای ضدسرطان تداخل داشته باشند.

ریزش مو و تغییرات پوست و ناخن

ریزش مو با همه داروهای شیمی درمانی اتفاق نمی‌افتد و شدت آن به نوع دارو بستگی دارد. در صورت وقوع، این عارضه معمولاً موقتی است و موها اغلب پس از پایان درمان یا کاهش شدت آن، به تدریج رشد می‌کنند. خشکی پوست، تیرگی پوست یا تغییرات ناخن نیز ممکن است دیده شوند.

عوارض مرتبط با عملکرد کبد

از آنجا که کبد در پردازش بسیاری از داروها نقش دارد، وضعیت کبد در طول درمان باید به دقت پایش شود. بدتر شدن زردی پوست یا چشم، درد شدید شکم، ورم شکم یا پا، خارش شدید، گیجی، خواب آلودگی غیرعادی، تهوع و استفراغ کنترل نشده یا تیره شدن ادرار، از علائمی هستند که نیاز به اطلاع رسانی سریع به پزشک دارند.

علائم هشدار که نباید نادیده گرفته شوند

در صورت بروز هر یک از علائم زیر، باید سریعاً با پزشک یا مرکز درمانی تماس بگیرید:

• تب ۳۸ درجه سانتی گراد یا بالاتر
• لرز یا نشانه‌های عفونت
• تنگی نفس، درد قفسه سینه یا ضعف شدید
• خونریزی غیرعادی از بینی، لثه یا دستگاه گوارش
• استفراغ یا اسهال شدید و مداوم
• ناتوانی در نوشیدن مایعات یا کاهش واضح حجم ادرار
• زردی جدید یا تشدید شونده پوست و چشم
• گیجی، خواب آلودگی غیرمعمول یا درد شدید شکم

برای آشنایی کامل‌تر با مراقبت‌های حمایتی و روش‌های کاهش ناراحتی‌های درمان، مقاله عوارض شیمی درمانی و راه‌های کنترل آن را مطالعه کنید.

جمع بندی

شیمی درمانی سرطان کبد می‌تواند در برخی بیماران به کنترل رشد تومور، کاهش علائم و مدیریت بیماری کمک کند؛ اما مناسب بودن آن برای هر فرد به عوامل متعددی مانند نوع سرطان، مرحله بیماری، وضعیت عملکرد کبد، گسترش تومور و درمان‌های قبلی بستگی دارد. به همین دلیل، نمی‌توان یک روش یا داروی ثابت را برای همه بیماران توصیه کرد.

در سرطان اولیه کبد، ممکن است شیمی درمانی سیستمیک، شیمی آمبولیزاسیون از راه شریان، درمان هدفمند، ایمنی درمانی، جراحی، پرتودرمانی یا ترکیبی از این روش‌ها در برنامه درمان قرار بگیرد. انتخاب نهایی باید پس از بررسی دقیق آزمایش‌ها، تصویربرداری و شرایط جسمی بیمار توسط انکولوژیست و تیم چندتخصصی درمان سرطان انجام شود.

پیگیری منظم جلسات درمان، انجام آزمایش‌های تجویزشده، اطلاع دادن عوارض جدید به پزشک و پرهیز از مصرف خودسرانه داروها یا مکمل‌های گیاهی، از نکات مهم در طول درمان هستند. همچنین برای آشنایی با مسیر مراجعه، ارزیابی و دریافت خدمات، می‌توانید مطلب مراحل ارائه خدمات تشخیصی و درمانی در انستیتو کانسر پردیس را مطالعه کنید.

سوالات متداول