سرطان خون چیست و راههای تشخیص و درمان آن کدامند؟

• 25 شهریور 1404
• دسته بندی ها: انواع دیگر سرطان

آیا تا به حال این سوال برایتان پیش آمده که سرطان خون چیست؟ یا شاید نگران علائمی در خود یا عزیزانتان هستید و می‌خواهید بدانید نشانه‌های سرطان خون کدام‌اند؟

در دنیای امروز، آگاهی از بیماری‌ها، به‌ویژه بیماری‌های جدی مانند سرطان خون (لوسمی)، اولین گام برای حفظ سلامتی و اقدام به‌موقع است.

سرطان خون یا لوسمی نوعی بیماری است که در آن مغز استخوان به‌صورت غیرطبیعی سلول‌های سفید خون را تولید می‌کند؛ این سلول‌ها به‌خوبی کار نمی‌کنند و به جای سلول‌های سالم، فضای خون و مغز استخوان را پر می‌کنند، که باعث ضعف سیستم ایمنی، خستگی، تب، خونریزی و علائم دیگر می‌شود. انواع مختلفی از سرطان خون وجود دارد که بسته به سلول درگیر و سرعت پیشرفت بیماری متفاوت‌اند و با تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، بسیاری از بیماران می‌توانند بهبود یابند یا زندگی طبیعی خود را ادامه دهند.

برای تشخیص سرطان خون، معمولاً از آزمایش خون کامل (CBC) برای بررسی تعداد سلول‌های خونی، نمونه‌برداری از مغز استخوان برای بررسی دقیق سلول‌ها و آزمایش‌های تصویربرداری استفاده می‌شود. درمان لوسمی بسته به نوع و شدت بیماری، شامل شیمی‌درمانی، پرتودرمانی، پیوند سلول‌های بنیادی (مغز استخوان)، ایمنی‌درمانی و درمان هدفمند است که هدف آن‌ها از بین بردن سلول‌های سرطانی و بازگرداندن عملکرد طبیعی خون است.

کلینیک پردیس شیراز (انستیتو کانسر پردیس) بزرگترین مرکز پزشکی تشخیص و درمان سرطان در جنوب کشور است که در زمینه های مختلف پیشگیری و درمان سرطان، دیابت، بیماری های قلبی و عروقی و … خدمت رسانی می کند. همچنین این مرکز به عنوان یکی از بهترین مراکز تصویر برداری شیراز، خدمات متنوعی از جمله سی تی اسکن کنسر، سونوگرافی، رادیولوژی، ماموگرافی و سنجش تراکم استخوان را ارائه میدهد. جهت مشاوره رایگان و کسب اطلاعات بیشتر می توانید از طریق شماره 07191003888 و  یا صفحه تماس با ما، با مجموعه درمانی پردیس در ارتباط باشید.

عوامل خطر سرطان خون

علل لوسمی مشخص نیست. با این حال، عوامل مختلفی شناسایی شده است که ممکن است خطر ابتلا به این سرطان را افزایش دهد. این عوامل عبارتند از:

• داشتن سابقه خانوادگی این بیماری
• سیگار کشیدن، خطر ابتلا به لوسمی حاد میلوئیدی (AML) را افزایش می دهد.
• اختلالات ژنتیکی مانند سندروم داون
• اختلالات خونی، مانند سندروم میلودیسپلاستیک که گاهی اوقات preleukemia نامیده می شود.
• درمان قبلی سرطان با شیمی درمانی یا پرتودرمانی
• قرارگرفتن در معرض تابش زیاد
• قرار گرفتن در معرض مواد شیمایی مانند بنزن

انواع سرطان خون

شروع لوسمی می تواند حاد (شروع ناگهانی) یا مزمن (شروع آهسته) باشد. در سرطان خون حاد، سلول های سرطانی به سرعت تکثیر می شوند. در سرطان خون مزمن، بیماری به آرامی پیشرفت می کند و علائم اولیه آن ممکن است بسیار خفیف باشد.

سرطان خون بر اساس نوع سلول طبقه بندی می شود. سرطان خون درگیر سلول های میلوئیدی را سرطان خون میلوژن می نامند. سلول های میلوئیدی سلول های خونی نابالغ هستند که به طور معمول تبدیل به گرانولیست یا مونوسیت می شوند. لوسمی درگیر لنفوسیت ها لوسمی لنفوسیتی نامیده می شود. چهار نوع اصلی سرطان خون وجود دارد، انواع سرطان خون عبارتند از:

سرطان خون حاد میلوژن (AML). سرطان خود حاد میلوژن می تواند در کودکان و بزرگسالان رخ دهد. این نوع سرطان شایع ترین شکل سرطان خون است.

سرطان خون حاد لنفوسیتی (ALL). این نوع سرطان بیشتر در کودکان رخ می دهد. البته در بزرگسالان نیز احتمال رخ دادن آن وجود دارد. (بیشتر بخوانید: سرطان خون در کودکان)

لوسمی میلوژن مزمن (CML). سرطان خون میلوژن مزمن بیشتر در بزرگسالان دیده می شود. فرد مبتلا به CML ممکن است برای ماهها یا سال ها، قبل از اینکه سلول های سرطانی شروع به رشد سریع کنند، هیچ نشانه ای نداشته باشد.

لوسمی لنفوسیتی مزمن (CLL). این نوع لوسمی بیشتر افراد بالای 55 سال را تحت تأثیر قرار می دهد و در کودکان بسیار نادر دیده می شود. در این نوع لوسمی ممکن است تا سال ها نیازی به درمان نداشته باشید.

علائم و نشانه های سرطان خون چیست؟

علائم سرطان خون عبارتند از:

• تعریق بیش از حد به خصوص در شب
• خستگی و ضعف که با استراحت از بین نمی رود
• لاغری ناخواسته
• درد و پوک شدن استخوان
• غدد لنفاوی متورم و بدون درد (به خصوص در گردن و زیر بغل)
• بزرگ شدن کبد و طحال
• لکه های قرمز روی پوست که پتشی نامیده می شوند.
• خونریزی و کبودی
• تب یا لرز
• عفونت های مکرر

لوسمی همچنین می تواند در اندامی که سلول های سرطانی به آنها نفوذ کرده یا آنها را تحت تأثیر قرار داده است، علائمی ایجاد کند. به عنوان مثال، اگر سرطان به سیستم عصبی مرکزی گسترش یابد، می تواند باعث سردرد، تهوع، استفراغ، گیجی، از دست دادن کنترل عضلات و تشنج شود.

سرطان خون می تواند به سایر قسمت های بدن سرایت کند. از جمله:

• ریه ها
• دستگاه کوارش
• قلب
• کلیه ها
• بیضه ها

تشخیص سرطان خون

در صورت وجود عوامل خطر یا علائم مربوطه، ممکن است به لوکمیا مشکوک شوید. پزشک شما با شرح حال کامل و معاینه بدنی شروع می کند، اما سرطان خون با معاینه فیزیکی کاملاً قابل تشخیص نیست. در مقابل، پزشکان از آزمایش خون، نمونه برداری و آزمایش های تصویربرداری برای تشخیص سرطان خون استفاده می کنند.

آزمایش های تشخیص سرطان خون

تعدادی آزمایش مختلف وجود دارد که می تواند برای تشخیص لوکمیا استفاده شود. شمارش کامل خون که تعداد RBCها، WBCها و پلاکت ها را تعیین می کند. با نگاه کردن به خون زیر میکروسکوپ می توان سلول هایی با ظاهر غیرطبیعی را تشخیص داد.

نمونه برداری از مغز استخوان یا غدد لنفاوی نیز می تواند شواهدی از لوکمیا را کشف نماید. این نمونه های کوچک می توانند نوع لوکمیا و میزان رشد آن را تشخیص دهند. نمونه برداری از اندام های دیگر مانند کبد و طحال می تواند نشان دهد که آیا سرطان گسترش یافته است.

درجه بندی سرطان خون

به محض تشخیص لوکمیا، درجه بندی یا مرحله بندی آن انجام می شود. مرحله بندی سرطان خون به پزشک کمک می کند تا برنامه ریزی های لازم برای درمان را انجام دهد. ALL و AML بر اساس نحوه مشاهده سلول های سرطانی در زیر میکروسکوپ و نوع سلول درگیر مرحله بندی می شوند. ALL و CLL بر اساس تعداد WBCها در زمان تشخیص، مرحله بندی می شوند. وجود گلبول های سفید نابالغ یا میلوبلاست ها در خون و مغز استخوان نیز در درجه بندی AML و CML مورد استفاده قرار گیرند.

ارزیابی پیشرفت سرطان خون

برای ارزیابی پیشرفت بیماری می توان از تعدادی آزمایش دیگر استفاده کرد:

• فلوسیتومتری DNA سلول های سرطانی را بررسی کرده و میزان رشد آنها را تعیین می کند.
• آزمایش های عملکرد کبد نشان می دهد که سلول های لوسمی بر کبد تأثیر می گذارند یا به آن حمله می کنند.
• Puncture کمر با قرار دادن یک سوزن نازک بین مهره های کمرتان انجام می شود. به این روش، پزشک شما مایعات نخاعی را جمع آوری می کند و تشخیص می دهد که آیا سرطان به سیستم عصبی مرکزی گسترش یافته است.
• آزمایش های تصویربرداری مانند اشعه ایکس، سونوگرافی و سی تی اسکن به پزشکان کمک می کند تا هر گونه آسیب به اعضای دیگر بدن را که ناشیاز سرطان خون است، جستجو کند.

آیا بالا بودن گلبول قرمز نشانه سرطان است؟

بالا بودن تعداد گلبول‌های قرمز (اریتروسیتوز) به‌تنهایی نشانه مستقیم سرطان نیست، اما می‌تواند در مواردی با برخی انواع سرطان‌ها و شرایط خاص مرتبط باشد. در اینجا به دلایلی که ممکن است باعث افزایش تعداد گلبول‌های قرمز شوند و ارتباط آن‌ها با سرطان اشاره می‌کنیم:

1. اریتروسیتوز ثانویه: برخی تومورها، به‌ویژه تومورهای کلیه (مانند کارسینوم سلول‌های کلیوی)، کبد، یا مغز، می‌توانند هورمونی به نام اریتروپویتین تولید کنند که موجب تحریک تولید گلبول‌های قرمز در مغز استخوان می‌شود. این افزایش می‌تواند منجر به بالا رفتن تعداد گلبول‌های قرمز شود.
2. سرطان خون (پلی‌سیتمی ورا): پلی‌سیتمی ورا یک نوع سرطان خون نادر است که در آن مغز استخوان بیش از حد گلبول‌های قرمز تولید می‌کند. این بیماری باعث افزایش تعداد گلبول‌های قرمز می‌شود و ممکن است با علائمی مانند سرگیجه، سردرد، یا خستگی همراه باشد.
3. شرایط دیگر: بالا بودن گلبول‌های قرمز ممکن است ناشی از شرایط دیگری مانند کمبود اکسیژن مزمن (بیماری‌های ریوی یا قلبی)، کم‌آبی بدن، یا مصرف داروهای خاص مانند استروئیدها باشد.

در نتیجه، بالا بودن تعداد گلبول‌های قرمز ممکن است به علت‌های مختلفی باشد و تشخیص آن نیاز به بررسی دقیق و انجام آزمایش‌های تکمیلی توسط پزشک دارد. اگر مشکوک به ارتباط آن با سرطان هستید، باید به متخصص مراجعه کنید تا شرایط دقیق‌تر بررسی شود.

درمان سرطان خون

لوکمیا معمولاً توسط متخصص خون و آنکولوژیست درمان می شود. این پزشکان متخصص در زمینه اختلالات خونی و سرطان هستند. درمان به نوع و مرحله سرطان بستگی دارد. برخی از انواع سرطان خون به آرامی رشد می کنند و نیازی به درمان فوری ندارند. با این حال، درمان سرطان خون معمولاً شامل یک یا چند مورد زیر است:

شیمی درمانی، از داروهایی برای از بین بردن سلول های لوسمی استفاده می کند. بسته به نوع سرطان، ممکن است یک دارو یا ترکیبی از داروهای مختلف مصرف کنید.

پرتودرمانی، از پرتوهای پرانرژی برای آسیب رساندن به سلول های لوسمی و جلوگیری از رشد آنها استفاده می کند. تابش می تواند در یک منطقه خاص یا در کل بدن اعمال شود.

پیوند سلول های بنیادی مغز استخوان فرد بیمار با مغز استخوان فرد سالم، ممکن است پیوند از بدن خودتان (پیوند اتولوگ) صورت گیرد یا از یک اهدا کننده (پیوند آلولوگ) انجام شود. به این روش، پیوند مغز استخوان گفته می شود.

درمان بیولوژیکی یا ایمنی، از درمان هایی استفاده می کند که به سیستم ایمنی بدن شما کمک می کند سلول های سرطانی را شناسایی کرده و به آنها حمله می کند.

درمان هدفمند، داروهایی مورد استفاده قرار می گیرد که از آسیب پذیری سلول های سرطانی استفاده می کنند. به عنوان مثال، (imatinib (Gleevec یک داروی هدفمند است که معمولاً علیه CML استفاده می شود.

جمع بندی

سرطان خون یکی از انواع سرطان است که در بین بزرگسالان و کودکان شایع می باشد. شناخت علائم و نشانه های این نوع سرطان، عوامل خطر سازی که می توانند احتمال ابتلا به این سرطان را افزایش دهند و شناخت راههای تشخیص و درمان آن، همه از موارد مهمی هستند که داشتن آگاهی از آنها ضروری به نظر می رسد. در صورت ابتلا به سرطان خون می توانید با مراجعه به انستیتوکانسر پردیس شیراز، در راستای کسب اطلاعات بیشتر و پیگیری راههای تشخیص و درمان این سرطان اقدام نمایید.

سوالات متداول